จิตตาภิบาล : เอกลักษณ์ของการศึกษาคาทอลิก อัครสังฆมณฑลกรุงเทพฯ (บทบาทหน้าที่จิตตาภิบาลในสถานศึกษา)

จิตตาภิบาล : เอกลักษณ์ของการศึกษาคาทอลิก อัครสังฆมณฑลกรุงเทพฯ

บทบาทหน้าที่จิตตาภิบาลในสถานศึกษา

       จากการประชุมศึกษางานจิตตาภิบาลในสถานศึกษาของฝ่ายการศึกษา อัครสังฆมณฑลกรุงเทพฯ นำโดย บาทหลวงคมกฤช อานามนารถ ได้เจาะลึกถึงพื้นฐานสำคัญของงานจิตตาภิบาลในสถานศึกษาอย่างเหมาะสมและมีคุณค่ายิ่งในพันธกิจตามนโยบายของพระศาสนจักรคาทอลิกในประเทศไทย ข้อ 6 ที่มุ่งดำเนินการให้สถานศึกษาเป็นสนามแห่งการแพร่ธรรมมากขึ้น

       จิตตาภิบาล จึงเป็นพันธกิจของบุคคลแห่งพระศาสนจักรและงานสำคัญที่เสริมสร้างให้การศึกษาเป็นเครื่องมืออันทรงคุณค่าของการแพร่ธรรมหรือการประกาศพระวรสารในโลกปัจจุบันให้มีประสิทธิภาพมากขึ้น

1. จิตตาภิบาลกับการจัดการศึกษา
   ระบบการจัดการศึกษาคาทอลิก มีธรรมชาติการศึกษาที่มุ่งเน้นคุณค่าและความสำคัญของมนุษย์และเป็นกระบวนการพัฒนามนุษย์เพื่อเป็นบุคคลที่สมบูรณ์ ตามคำสอนแห่งพระวรสารของพระเยซูคริสตเจ้าและพระศาสนจักร
   1) เน้นความสำคัญของครู เป็นความสำคัญลำดับแรกในการจัดการศึกษา
   2) ให้ความสำคัญกับการศึกษาด้านจิตใจและอภิบาลเอาใจใส่นักเรียน การปฏิบัติศาสนกิจและหน้าที่ตามข้อกำหนดของศาสนาเพื่อเป็นศาสนิกชนที่ดี ในขณะที่ตระหนักดีว่าผู้บริหารต้องเป็นแบบอย่างที่ดีแก่ครูและนักเรียนด้วย
   3) เน้นการอภิบาลโดยให้ความสำคัญต่อการจัดบรรยากาศของโรงเรียน เพื่อส่งเสริมการเรียนรู้และพัฒนาคุณธรรมจริยธรรม
   4) ส่งเสริมและอภิบาลเอาใจใส่ต่อชีวิต ปลูกฝังค่านิยมที่ดีแห่งการรับใช้ และการบำเพ็ญประโยชน์ในการดำเนินชีวิตประจำวัน เพื่อเป็นสมาชิกของสังคมและพลเมืองที่ดีของประเทศ
   5) ส่งเสริมการทำงานร่วมกับผู้อื่น เน้นความรับผิดชอบหน้าที่ และมีความสัมพันธ์ที่ดีต่อกันแม้จะนับถือศาสนาหรือมีบุคลิกลักษณะวัฒนธรรมต่างกัน บนพื้นฐานของคุณภาพและจิตใจดีงาม
   
   ลักษณะการจัดการศึกษาคาทอลิก เทรสตัส (Treston, 1977) ได้ศึกษาวิจัย พบว่า รูปแบบการจัดการศึกษาคาทอลิก ในประเทศออสเตรเลีย มี 6 แบบ คือ
   1) แบบธรรมประเพณี เป็นรูปแบบโรงเรียนที่เน้นความสำคัญและจัดการศึกษาโดยยึดหลักธรรมศาสนาเป็นแนวปฏิบัติอย่างจริงจัง จัดให้มีพิธีกรรมทางศาสนาอย่างเป็นทางการ ได้แก่มิสซาในโอกาสสำคัญและโอกาสต่าง ๆ เป็นประจำตลอดปีการศึกษา มีการจัดการสอนศาสนาแก่คริสตชนในโรงเรียนทั้งครูและนักเรียนอย่างต่อเนื่องและสม่ำเสมอ
   2) แบบประกาศพระวรสาร เป็นรูปแบบโรงเรียนที่เน้นการนำคำสอนจากพระคัมภีร์หรือพระวาจาของพระเป็นเจ้า มาเป็นแนวประยุกต์ใช้สำหรับการจัดบรรยากาศการศึกษา การเรียนรู้ เพื่อให้ทุกคนได้รับพระวาจาของพระเจ้า โดยจัดพิธีกรรมทางศาสนาตามโอกาสสมควร และแสดงตนเป็นพยานถึงการเป็นศิษย์ของพระเยซูคริสต์และพระศาสนจักร โรงเรียนท่ามกลางสมาชิกของโรงเรียนที่นับถือศาสนาอื่นซึ่งมีจำนวนมาก
   3) แบบศาสนสัมพันธ์ เป็นูปแบบโรงเรียนคาทอลิกที่ให้ความสำคัญแก่ทุกศาสนาเกือบจะเท่าเทียมกัน แม้ว่าจะเป็นโรงเรียนคาทอลิกแต่ก็ไม่ได้เน้นบรรยากาศแบบคาทอลิกโดยตรง โดยจัดให้มีพิธีกรรมของแต่ละศาสนาในโรงเรียนร่วมกันหรือแยกกันปฏิบัติ
   4) แบบสถานศึกษาของรัฐ เป็นรูปแบบโรงเรียนคาทอลิกที่แสดงให้เห็นปรากฎภายในตามชื่อ หรือการติดตั้งรูปพระแสดงฐานะความเป็นคาทอลิก แต่การบริหารจัดการยึดตามระเบียบของกระทรวงหรือรัฐเป็นหลัก อย่างเอาใจใส่และจริงจัง  แม้แต่การติดตั้งรูปพระในห้องเรียนหรือบริเวณต่าง ๆ ของโรงเรียน ส่วนการจัดการเรียนการสอนนั้น ก็ยึดระเบียบแบบแผนของสถานศึกษาของรัฐเป็นเกณฑ์ปฏิบัติ
   5) แบบสังคมโลก เป็นรูปแบบสมาชิกของโรงเรียนคาทอลิก แต่ไม่มีการจัดการใด ๆ ที่แสดงว่าเป็นคาทอลิกเลย แม้แต่การติดตั้งรูปพระ หรือการจัดการสอนด้านศาสนา กล่าวคือ ไม่มีลักษณะทั้งการบริหารจัดการ และบรรยากาศสถานศึกษาเป็นแบบคาทอลิกแม้แต่น้อย
   6) แบบการบริหารธุรกิจ เป็นโรงเรียนคาทอลิกตามที่ปรากฎรูปแบบภายนอกมีการติดตั้งรูปพระ นักบุญองค์อุปถัมภ์ แต่กิจกรรมและบรรยากาศในการจัดการศึกษาเป็นแบบเน้นผลประโยชน์ และการบริหารจัดการมีลักษณะเป็นแบบการบริหารธุรกิจ คือเน้นผลประโยชน์และความเจริญก้าวหน้าชื่อเสียงของโรงเรียนเป็นหลักสำคัญที่ปรากฎภายนอก อาจมีการจัดการตามรูปแบบคาทอลิกหรือกิจกรรมคาทอลิก ก็จัดเป็นเพียงรูปแบบมากกว่าเน้นจิตตารมณ์คาทอลิกในการจัดการศึกษา 
   
   ผลการสำรวจดังกล่าว เป็นข้อคิดที่ผู้บริหารการศึกษาและจิตตาภิบาลจะต้องนำมาพิจารณาและวิเคราะห์เพื่อให้การจัดการศึกษาคาทอลิก เป็นเครื่องมือของพระศาสนจักรที่แท้จริง เน้นความสำคัญของการพัฒนาคน ในมิติของการประกาศพระวรสารและการมีส่วนร่วมอย่างแท้จริงในการพัฒนาชุมชนและสังคมไทยให้เจริญก้าวหน้า
   
   
2. จิตตาภิบาลกับการสอนคำสอน
   ภารกิจของการอภิบาลนักเรียนและบุคลากรของสถานศึกษา มุ่งเน้นพัฒนาให้เป็นสนามแห่งการแพร่ธรรม แสดงออกโดยความเอาใจใส่ในการจัดการสอนหรือศึกษาพระธรรมคำสอนและกิจกรรมฝึกฝนและอภิบาลเยาวชนในสถานศึกษาให้เยาวชนได้พัฒนาตนเอง เต็มศักยภาพของแต่ละบุคคลและเต็มความสามารถของผู้บริหารสถานศึกษาที่รับผิดชอบ
   
   
3. จิตตาภิบาลกับการบูรณาการคุณธรรมจริยธรรมในหลักสูตรและการเรียนการสอน
   อัครสังฆมณฑลกรุงเทพฯ  ตระหนักถึงความสำคัญของหลักสูตรการศึกษา และกระบวนการเรียนการสอนที่มุ่งเน้นการบูรณาการเรียนรู้ของนักเรียนอย่างแท้จริง ในระบบการศึกษาทั้ง 3 ประเภทคือ การศึกษาในระบบ การศึกษานอกระบบ และการศึกษาตามอัธยาศัย ในทุกระดับการศึกษา
   1) ระดับอนุบาล ศึกษามุ่งพัฒนากระบวนการเรียนรู้ของเด็กนักเรียนตามธรรมชาติและพัฒนาการของเด็ก มีการพัฒนาหลักสูตรและดำเนินการจัดทำหลักสูตรใหม่ 5 หลักสูตร และหลักสูตรรอยต่อ อนุบาลปีที่ 3 กับ ประถมศึกษาปีที่ 1 รวมทั้งดำเนินการพัฒนากระบวนการจัดประสบการณ์เพื่อพัฒนาการเรียนรู้ของเด็กเล็กให้เป็นกระบวนการแห่งความรัก และความสุขที่ผู้ใหญ่มอบให้เพื่อชีวิตที่ร่าเริงสดใส สำรับการเรียนรู้ในอนาคต ที่เน้นบูรณาการคุณธรรมจริยธรรมและการพัฒนาโดยผ่านกระบวนการนิเทศ
   2) ระดับการศึกษาขั้นพื้นฐาน อัครสังฆมณฑลกรุงเทพฯ กำลังดำเนินการจัดทำหลักสูตรการศึกษาขั้นพื้นฐานของอัครสังฆมณฑลกรุงเทพฯ ให้เป็นหลักสูตรแม่บทที่แสดงเอกลักษณ์การศึกษาคาทอลิก สำหรับนำไปใช้ในสถานศึกษา
   
   
4. จิตตาภิบาลกับการจัดกิจกรรมและการปกครองนักเรียน
5. จิตตาภิบาลกับกระบวนการศาสนสัมพันธ์และวัฒนธรรมสัมพันธ์
6. จิตตาภิบาล : ผู้แทนพระศาสนจักรในสนามการศึกษาอบรม
7. จิตตาภิบาลกับการอภิบาลบุคลากรและชุมชนโรงเรียน
8. จิตตาภิบาลกับชีวิตเยาวชน ผู้เป็นอนาคตของสังคม

 
- - -

ที่มาของข้อมูล :

คู่มือแนวทางการพัฒนางานจิตตาภิบาลของโรงเรียนในอัครสังฆมณฑลกรุงเทพฯ (ฉบับปฏิบัติการขั้นต้น)

จัดทำโดย ฝ่ายการศึกษา อัครสังฆมณฑลกรุงเทพฯ

ส่วนที่ 1 แนวคิด ปรัชญา และแนวนโยบาย หน้า 27-29

โดย บาทหลวง ดร.วิวัฒน์ แพร่สิริ