การศึกษาที่แท้จริงในมุมมองพระศาสนจักร

การศึกษาที่แท้จริงในมุมมองพระศาสนจักร

1. แนวความคิดและข้อสรุปจากเอกสารของพระศาสนจักร

1) มุมมองของสังคายนาวาติกันครั้งที่ 2

1.1 การอบรมตามหลักพระคริสตธรรม (Gravissimus Educationis) (เอกสารของสังคายนาวาติกันครั้งที่ 2)

ก. ประเด็นที่ 1

• พระศาสนจักรมีสิทธิที่จะช่วยมนุษย์ให้มุ่งสู่ความศักดิ์สิทธิ์ อาศัยสถาบันการศึกษาของพระศาสนจักร

ข. ประเด็นที่ 2

• เป้าหมายของการศึกษามุ่งพัฒนามนุษย์ทุกด้าน
• ความร่วมมือของครอบครัว โรงเรียน และสังคม ช่วยทำให้การพัฒนาเด็กสมบูรณ์ขึ้น

ค. ประเด็นที่ 3

• สถาบันการศึกษาคาทอลิกตั้งอยู่บนพื้นฐานของคุณค่าแห่งพระวรสาร
• ครูคาทอลิกเป็นผู้ประกาศและสื่อของคุณค่าพระวรสาร
• นักเรียนคาทอลิกมีสิทธิที่จะเรียนคำสอนอย่างเพียงพอ

1.2 เอกสาร 3 ฉบับ หลังสังคายนาวาติกันครั้งที่ 2

1.2.1) คู่มือการสอนคำสอนทั่วไป (Ad Norman Decreti) ประกาศโดยกระทรวงด้วยเรื่องพระสงฆ์ เมื่อ 11 เมษายน ค.ศ.1971

มีเอกสารที่สนับสนุนเรื่องการสอนคำสอน ดังนี้

ก. “ศาสตร์แห่งการสอนคำสอน” จากการประชุมสมัชชาพระสังฆราช ครั้งที่ 5 ปี ค.ศ.1977

ข. สมณสาสน์การสอนคำสอนในยุคปัจจุบัน (Catecesi Tradendae) ปี ค.ศ.1979

ค. “มิติทางศาสนาของการศึกษาในโรงเรียนคาทอลิก” โดยสมณกระทรวงเพื่อการศึกษาคาทอลิก ปี ค.ศ.1988 เน้นบรรยากาศของความเป็นครอบครัวในโรงเรียนคาทอลิก

สาเหตุของการปฏิรูปการสอนคำสอนไม่ประสบความสำเร็จ

• บางโรงเรียนไม่เข้าใจจุดประสงค์ของการปฏิรูปเรื่องการสอนคำสอน ครูไม่มีโอกาสพัฒนาทักษะการเรียนคำสอน
• บางโรงเรียนไม่ให้ความสำคัญกับการสอนคำสอนในโรงเรียน ไม่มีครูคำสอนในโรงเรียน
• มีช่องว่างระหว่างบทบาทของพ่อแม่ ที่ยังเน้นระบบท่องจำอย่างเดียว กับระบบใหม่ที่เน้นการเรียนคำสอนเพื่อชีวิต

1.2.2) บทบาทของโรงเรียนคาทอลิก (Catholic School) เอกสารของสมณกระทรวงเพื่อการศึกษาคาทอลิก 24 มิถุนายน ค.ศ.1977

• เอกลักษณ์ของโรงเรียนคาทอลิกที่หายไป เพราะเน้นด้านวิชาการและความสำเร็จ
• เน้นการแข่งขัน เป็นการสร้างความเห็นแก่ตัว
• โรงเรียนคาทอลิกควรเน้นให้นักเรียนไม่เห็นแก่ตัว แต่พึงมีความรับผิดชอบต่อสังคม

1.2.3) บทบาทของฆราวาสในโรงเรียนคาทอลิก (The Catholic Laity) เอกสารของสมณกระทรวงเพื่อการศึกษาคาทอลิก 15 ตุลาคม ค.ศ.1982

• เน้นบทบาทของครูคาทอลิกในโรงเรียน การเจริญชีวิตเป็นประจักษ์พยาน การอุทิศตนของครู ฆราวาส ในการพัฒนาตัวนักเรียน

2) องค์ประกอบของการศึกษาคาทอลิก

การศึกษาคาทอลิกควรมีเอกลักษณ์ 5 ประการ ดังนี้

2.1) มุ่งเพื่อพัฒนานักเรียนทุกด้าน : สติปัญญา จิตใจ อารมณ์ สังคม ร่างกาย

- การพัฒนาทางด้านสติปัญญาของเด็กไทยยังต่ำกว่าเกณฑ์มาตรฐานสากล

- ไม่สามารถคิดและตัดสินใจเพื่อแก้ไขปัญหาด้วยตนเอง ใช้ภาษาไทยเพื่อบรรยายความคิดอยู่ในระดับต่ำมาก

- ด้านภาวะจิตใจและอารมณ์ เด็กมีพฤติกรรมก้าวร้าว เก็บกด

สาเหตุ :

- เพราะขาดอาหาร

- เพราะขาดแรงกระตุ้น

- เพราะขาดการศึกษาปฐมวัย

คำถามสำหรับทุกคน :

1) เราควรสนใจนักเรียนที่ไม่มีความมั่นคงทางอารมณ์เพียงใด?

2) ควรมีการแนะแนวนักเรียนอย่างไร?

3) ควรเอาใจใส่นักเรียนไม่ทันคนอื่นอย่างไร?

“เพราะพระจิตเจ้าจะทรงสอนท่านในเวลานั้นว่าจะต้องพูดอะไร”

(ลก. 12:12)

2.2) มุ่งสร้างมโนธรรมที่ถูกต้อง

- โรงเรียนต้องอบรมนักเรียนให้รู้จักเลือกคุณค่าที่ถูกต้อง

- ความร่วมมือของโรงเรียน ครอบครัว สื่อมวลชน

- นักเรียนขาดแบบอย่างที่ดี

- โรงเรียนคาทอลิกควรสอนคำสอนให้ความรู้ทางด้านศาสนา และพัฒนามโนธรรมให้ถูกต้อง

คำถามสำหรับทุกคน :

1) ควรสอนให้นักเรียนมีความเชื่อในพระเยซูเจ้า และเลียนแบบพระองค์หรือไม่?

2) ควรจัดกิจศรัทธาเพื่อเสริมสร้างความเชื่อหรือไม่?

3) ควรสอนนักเรียนให้มีมโนธรรมที่ถูกต้องหรือไม่?

4) ควรสอนนักเรียนให้เลือกคุณค่าที่ถูกต้อง เนื่องจากอิทธิพลของสื่อมวลชนหรือไม่?

5) ผู้บริหารและครูควรเป็นรูปแบบแก่นักเรียนในเรื่องความรัก ความเมตตา

“ท่านทั้งหลายจงออกไปทั่วโลก ประกาศข่าวดีให้มนุษย์ทั้งปวง”

(มก. 16:15)

2.3) มุ่งสร้างความรับผิดชอบต่อสังคม

- โรงเรียนควรสอนนักเรียนให้มีส่วนร่วมในการสร้างความดีให้สังคม

- ไม่ควรกดดันนักเรียนเพื่อผลเลิศทางด้านวิชาการอย่างเดียว

- แต่เป้าหมายของโรงเรียนคาทอลิกต้องอบรมนักเรียนให้มีความรับผิดชอบต่อส่วนรวม ความห่วงใยในเรื่องความยุติธรรมและเมตตาธรรม นั่นคือความเสียสละ

- ควรส่งเสริมนักเรียนให้ใช้ความสามารถพิเศษและพรสวรรค์ เพื่อความดีของสังคม

คำถามสำหรับทุกคน :

1) นักเรียนมีโอกาสสัมผัสคนยากจน และแสดงเมตตาจิตต่อผู้ยากไร้ ขัดสน หรือไม่?

2) นักเรียนมีโอกาสวิเคราะห์ปัญหาสังคม เรื่องความอยุติธรรมหรือไม่?

3) เราได้สร้างบรรยากาศของความเป็นครอบครัวและความเป็นพี่น้องกันหรือไม่?

4) ผู้ด้อยโอกาสมีโอกาสเรียนในโรงเรียนเราหรือไม่?

“พระเยซูเจ้าทรงเรียกศิษย์สิบสองคนเข้ามาพบ

ประทานอำนาจให้เขาขับไล่ปีศาจ

ให้รักษาโรคและความเจ็บไข้ทุกชนิด”

(มธ. 10:1)

2.4) มุ่งสร้างการเจริญชีวิตตามคุณค่าแห่งพระวรสาร

- พระสงฆ์ นักบวชชาย-หญิง ควรเป็นสัญลักษณ์ของครอบครัว

- การสร้างความสัมพันธ์อันดีระหว่างครูและลูกศิษย์

- เอกลักษณ์ของบรรยากาศความเป็นครอบครัวในโรงเรียนคาทอลิก

- มีวิสัยทัศน์ตรงกัน

- มีความสัมพันธ์ฉันพี่น้องในระหว่างบุคากรทุกระดับ

- มีจิตตารมณ์ของความร่วมมือทุกระดับ

- ความเอาใจใส่นักเรียนเป็นรายบุคคล

- มีจิตตารมณ์ของความซื่อสัตย์ สุจริต ขยันหมั่นเพียร ยุติธรรม

คำถามสำหรับทุกคน :

1) บุคลากรในโรงเรียนเข้าใจวิสัยทัศน์ตรงกันหรือไม่?

2) ความสัมพันธ์ระหว่างครูในโรงเรียนเป็นอย่างไร

3) ความร่วมมือเป็นอย่างไร?

4) ครูมีเวลาให้คำแนะนำนักเรียนในการแก้ปัญหาหรือไม่?

5) มีขบวนการสร้างจิตตารมณ์ความซื่อสัตย์ สุจริต ขยันหมั่นเพียร ยุติธรรมอย่างไร?

“สิ่งที่เราบอกท่านในที่มืด

ท่านจงกล่าวออกมาในที่สว่าง

สิ่งที่ท่านได้ยินกระซิบที่หู

จงประกาศบนดาดฟ้าหลังคาเรือน”

(มธ. 10:27)

“อำนาจใดใดในโลกนี้ ไม่เห็นมีเปรียบปานการศึกษา

สร้างคนหาค่ามิได้ในโลกา ขึ้นจากผู้ที่หาค่าไม่มี”

(ม.ล. ปิ่น มาลากุล)

2.5) มุ่งพัฒนาครู เพื่อพัฒนานักเรียน

- ปัญหาของครูทั้งเรื่องส่วนตัวและส่วนรวม

- ขาดพลังในการพัฒนา

- มีภาพการณ์ต่าง ๆ ที่ฆราวาสคาทอลิกประสบในการทำงานในโรงเรียน หลายครั้งรู้สึกโดดเดี่ยว

- หรือถูกเข้าใจผิด ผลที่ตามมาคือ ความรู้สึกห่อเหี่ยว และอาจทิ้งความรับผิดชอบของตนเอง

- การให้ค่าตอบแทนและสวัสดิการที่ดีต่อครู เพื่อสร้างขวัญและกำลังใจ

คำถามสำหรับทุกคน :

1) ครูในโรงเรียนของเราได้รับผลตอบแทนที่ยุติธรรมหรือไม่?

2) ครูมีเวลาพักหรือไม่?

3) ครูได้รับการเอาใจใส่ในเรื่องส่วนตัวและครอบครัวหรือไม่?

4) ครูได้รับการพัฒนาด้านวิชาชีพและจิตใจหรือไม่?

“พระองค์จึงทรงแต่งตั้งอัครสาวกสิบสองคน

ให้อยู่กับพระองค์

และเพื่อจะทรงส่งเขาออกไปเทศน์สอน”

(มก. 3:14)

2. พระศาสนจักรเป็นเครื่องหมายและเครื่องมือแห่งความรอด

2.1) ทำไมต้องแพร่ธรรม ?

ก. เสียงเรียกร้องจากความเชื่อในพระคริสตเจ้า

            “การประกาศพระวรสารนั้นแท้จริงแล้ว ไม่ได้ให้ตำแหน่งอันรุ่งโรจน์อย่างใดเลย แต่เป็นความจำเป็น  ซึ่งตกมาเป็นภาระของข้าพเจ้า วิบัติจงเกิดแก่ข้าพเจ้า หากข้าพเจ้ามิได้ประกาศพระวรสาร” (เทียบ 1คร.9:16)

ข. ความรอดเป็นสิ่งที่ถูกเสนอแก่มนุษย์ทุกคน

            “ความรอดเป็นสากล เป็นของทุกคน เราไม่อาจเพิกเฉย แต่ต้องออกไปประกาศ” (เทียบ กจ.4:20)

ค. เราประกาศองค์พระเยซูเจ้า

            “พวกท่านจงไปสั่งสอนนานาชาติ ล้างบาปให้เขาในนามพระบิดา พระบุตร และพระจิต เราจะอยู่กับท่านจวบจนสิ้นพิภพ” (เทียบ มธ.28:19-20)

2.2) บุคคลเป้าหมายของการแพร่ธรรม

2.2.1 พวกคริสตชนที่ดี (Pastoral)

            - การอภิบาลเพื่อหล่อเลี้ยงความเชื่อ

            - เป็นผู้ขยายงานแพร่ธรรม

2.2.2 พวกคริสตชนที่ทิ้งวัด (Re-evangelization)

            - การฟื้นฟูชีวิตคริสตชน อาศัยการติดต่อส่วนตัวและจัดกิจกรรมด้วยกัน

            - เป็นลูกแกะที่หายไป

2.2.3 พวกคนต่างศาสนา (Ad Gentes)

            - งานธรรมทูตต่อคนต่างศาสนา อาศัยการตั้งกลุ่มคริสตชน และวิธีการต่าง ๆ

            - บุคคลที่ห่างไกลความเชื่อ

2.3 ใครเป็นผู้แพร่ธรรม

            1) พระศาสนจักร “พระคริสตเจ้าทรงมอบหมายให้พระศาสนจักรมีหน้าที่ประกาศพระวรสารแก่มนุษย์ทุกคน” (AG.15)

            2) พระสันตะปาปา ในฐานะผู้สืบทอดตำแหน่งจากอัครสาวก

            3) พระสังฆราชและพระสงฆ์  พระสังฆราชเป็นผู้สืบตำแหน่งจากอัครสาวก พระสงฆ์ในฐานะผู้ช่วยพระสังฆราช

            4) นักบวชชาย-หญิง  เป็นผู้ถวายตัวและถือศีลบน 3 ประการ  อุทิศตนและเจริญชีวิตตามหลักพระวรสาร

            5) ฆราวาส พวกเขาเจริญชีวิตในโลก แต่มิได้เป็นของโลก  การเจริญชีวิตตามคุณค่าพระวรสาร

คำถามสำหรับตัวเอง

1) ฉันมีภาระหน้าที่ต้องประกาศพระองค์อย่างไร ในฐานะเป็นพระสงฆ์ นักบวชชาย-หญิง และฆราวาส?

2) ทรัพยากรต่าง ๆ ที่ฉันมีในวัดและสถานศึกษานั้น ไม่ว่าจะ บุคลากร อาคารสถานที่ วัสดุเครื่องใช้ไม้สอย ฯลฯ ฉันได้ใช้เพื่อประกาศพระนามพระยูเจ้าหรือเปล่า?

3) ฉันมีจิตสำนึกหรือไม่ว่า ฉันจำเป็นต้องประกาศพระเยซูเจ้า กับนักเรียนคาทอลิกที่ดี กับนักเรียนคาทอลิกที่ทิ้งความเชื่อ หรือกับนักเรียนที่นับถือศาสนาอื่น ฉันจะหาวิธีการใดเพื่อทำให้ฉันเป็นจิตตาภิบาลและผู้แพร่ธรรมที่ดี?

“พระ​องค์​ตรัส​กับ​เขา​ว่า

“เมื่อ​ท่าน​เดินทาง อย่า​นำ​สิ่งใด​ไป​ด้วย

อย่า​นำไม้เท้า ย่าม อาหาร เงิน

หรือ​แม้แต่​เสื้อ​สำรอง​ไป​ด้วย

เมื่อ​ท่าน​เข้า​ไป​ใน​บ้าน​ใด

จง​พัก​อยู่​ที่นั่น​จนกว่า​จะ​เดินทาง​ต่อไป”

(ลก. 9:3-4)

“ระบบการศึกษาในฝันของฉันคือ

ระบบที่ให้โอกาสแก่คนที่ “ออกสตาร์ท” ไม่เท่ากัน

ให้สามารถมี “ลู่วิ่ง” และ “เส้นชัย” ของตนเอง

โดยไม่ต้องไปแข่งดีแข่งเด่นกับใคร

และให้ทุกคนเป็น “ผู้ชนะ”

ในแบบของเขาเองทุกคน”

- - -

ที่มาของข้อมูล :

คู่มือแนวทางการพัฒนางานจิตตาภิบาลของโรงเรียนในอัครสังฆมณฑลกรุงเทพฯ (ฉบับปฏิบัติการขั้นต้น)

จัดทำโดย ฝ่ายการศึกษา อัครสังฆมณฑลกรุงเทพฯ

หน้า 103 – 108 (ส่วนที่ 3 ภาคผนวก)

โดย บาทหลวงชวลิต กิจเจริญ

เครดิตภาพประกอบ <18. โรงเรียนมาเรียลัย - Marialai School>

เนื้อหาปรับปรุงเมื่อ:

พฤษภาคม 2021/2564

กลุ่มงานจิตตาภิบาล