ทำอย่างไร (ครู) จึงจะออกแบบแผนการเรียนรู้ที่โดนใจเด็กได้?
ทำไมครูต้องออกแบบการเรียนรู้!
เพื่อให้การเรียนรู้มีความหมายจริงกับชีวิตของเด็ก เพราะเป็นเรื่องที่เกี่ยวกับตัวเขา หากจะดึงดูดเด็กเข้ามามีส่วนร่วม (Engage) เป็นเจ้าของการเรียนรู้จนเด็กเกิดฉันทะมีความกระตือรือร้นอยากเรียนรู้ ควรเรียนจากเรื่องจริงที่ท้าทายและเข้าถึงง่าย เพราะเป็นเรื่องใกล้ตัว ใกล้ชีวิตจิตใจของเขามีทั้งการออกแบบล่วงหน้า และการออกแบบในสถานการณ์ตรงหน้า
การเรียนรู้ที่ (โดนใจ) เด็กเป็นอย่างไร?
การเรียนรู้แบบไหนที่เด็ก (ไม่เอา) ?
เมื่อตอบคำถามดังกล่าวข้างต้นแล้ว นอกจากการออกแบบแผนการจัดประสบการณ์การเรียนรู้สำหรับเด็กปฐมวัยให้พัฒนาครบทุกด้าน สิ่งที่สำคัญคือ ทำอย่างไร (ครู) จึงจะออกแบบแผนการเรียนรู้ที่โดนใจเด็กได้ ผู้เชี่ยวชาญของทีมครูอนุบาลโรงเรียนรุ่งอรุณจะพาครูไปหาคำตอบ ดังนี้ค่ะ
1. การออกแบบล่วงหน้า
2. การออกแบบเฉพาะหน้าในสถานการณ์จริงด้วย “ชุดคำถาม”
1. การออกแบบล่วงหน้า
คือ การวางแผนการจัดประสบการณ์การเรียนรู้ให้เด็กได้พัฒนาครบทุกด้าน เพื่อเป็นแนวทางในการจัดกิจกรรมร่วมกับเด็กได้อย่างเหมาะสมและบรรลุผลตามจุดหมายที่กำหนด
แนวทางการออกแบบการเรียนรู้
1.1 กำหนด THEME/ เรื่องราว หรือสถานการณ์ที่จะเรียน
ครูจะพาเด็กเรียนรู้เรื่องอะไร? ทำไมเด็กต้องเรียนเรื่องนี้? จากสถานการณ์จริงรอบตัวเด็ก และอยู่ในความสนใจใกล้ตัวของเด็ก เต็มไปด้วยความหมาย และท้าทายการเรียนรู้ตามวัยของเด็ก ทั้งนี้เพื่อเสริมสร้างทัศนคติและพฤติกรรมเชิงบวกต่อตนเองและผู้อื่น รวมทั้งสิ่งแวดล้อมรอบตัว
1.2 ออกแบบโครงสร้าง การเรียนรู้ (Roadmap)
การออกแบบโครงสร้างการเรียนรู้ที่มีลำดับเนื้อหาเชื่อมโยงอย่างต่อเนื่อง ร้อยเรียงเป็นเรื่องราวที่เด็กจะเอาตัวเองเข้าไปเรียนรู้ และมองเห็นความสัมพันธ์ระหว่างความรู้นั้นๆ อย่างมีความหมายกับชีวิตของตนเองอย่างเป็นลำดับ ทำให้ครูมองเห็นเส้นทางการเรียนรู้ของเด็กในแต่ละภาคเรียนตลอดปี โดยแบ่งเป็นการออกแบบโครงสร้างรายปีการศึกษา และโครงสร้างรายภาคเรียน ตามลำดับ
1.3 ออกแบบแผนการเรียนรู้ รายคาบใน 1 สัปดาห์
ประกอบด้วย 3 ส่วนสำคัญ คือ จุดประสงค์การเรียนรู้ Objective กระบวนการเรียนรู้ Learning Process และการประเมินผล Evaluation 3 ส่วนนี้เรียกว่าระบบโอเล่
ทำไมต้องระบบ OLE
ระบบ OLE ช่วยให้ครูรู้ว่าเด็กจะบรรลุผลลัพธ์ตามที่ครูตั้งไว้ได้อย่างไรโดยเริ่มจากการระบุเป้าหมายในการจัดการเรียนรู้ (0) ที่ชัดเจน แล้วออกแบบกระบวนการเรียนรู้ (L) ให้สอดคล้องกับเป้าหมาย ให้เด็กรู้สึกท้าทาย ไม่ง่ายหรือยากจนเกินไป เปิดโอกาสให้เด็กลงมือทำด้วยตัวเอง พร้อมทั้งระบุหลักฐานและเครื่องมือวัดว่าเด็กไปถึงเป้าหมายที่ตั้งไว้หรือไม่ (E)
Objective จุดประสงค์
เข็มทิศในการจัดการเรียนรู้ ทำไมเด็กต้องเรียนเรื่องนี้? ครูอยากให้เด็กเกิดพัฒนาการในเรื่องใด โดยมองอย่างเป็นองค์รวมใน 3 ด้าน ดังนี้
รองศาสตราจารย์ประภาภัทร นิยม กล่าวว่า “หัวใจสำคัญของการออกแบบการเรียนรู้ คือ ครูต้องระลึกอยู่เสมอว่าจะทำอย่างไรให้เด็กมีประสบการณ์ตรงกับเรื่องนั้นได้มากที่สุด”
Learning Process กระบวนการเรียนรู้
เด็กจะเกิดความรู้ความเข้าใจตามเป้าหมายได้อย่างไร? ด้วยวิธีการใด ครูควรต้องทำอะไร มีขั้นตอนอย่างเป็นลำดับอย่างไร และเป็นกระบวนการที่เป็น Active Learning ให้เด็กเกิดประสบการณ์ตรงกับเรื่องที่เรียนได้มากที่สุด ประกอบด้วย
1. ขั้นนำเข้า จุดประกายให้สนใจอยากเรียนรู้
2. ขั้นปฏิบัติการ วางลำดับขั้นตอนให้ผู้เรียนได้ปฏิบัติจริงเกิดประสบการณ์ตรง
3. ขั้นทบทวนความรู้ ครูเก็บประมวลความรู้จากประสบการณ์ของผู้เรียนให้ประจักษ์ชัด เป็นความรู้ของผู้เรียน
4. ชั้นใช้และช้อนความรู้ ครูออกแบบให้นักเรียนทดลองใช้ความรู้ความเข้าใจนั้นในโจทย์/สถานการณ์ที่แตกต่างแล้วค้นพบสิ่งใหม่
Evaluation การประเมินผล
ครูจะรู้ได้อย่างไรว่าเด็กบรรลุผลการเรียนรู้? ต้องวางแผนล่วงหน้าโดยการระบุเครื่องมือ หลักฐาน และวิธีการที่จะประเมินการเรียนรู้แต่ละด้านของผู้เรียนว่าบรรลุจุดประสงค์ทั้ง 3 ด้าน ใช้เครื่องมืออะไร บนหลักฐานใดเช่น ภาพวาด แบบประเมินพฤติกรรม การบันทึกคำตอบของเด็ก หรือผลงานอื่นๆ
รองศาสตราจารย์ประภาภัทร นิยม กล่าวว่า “หลักการออกแบบการเรียนรู้ที่ดี ต้องให้เด็กมีขาออกมากกว่าขาเข้า ครูให้แค่คำถาม ให้ความรู้เมื่อเด็กต้องการ นอกนั้นต้องให้เด็กทำค้นคว้า หาคำตอบ สรุปคือ ครู 20 เด็ก 80”
2. การออกแบบเฉพาะหน้าในสถานการณ์จริงด้วย “ชุดคำถาม”
ถึงแม้จะได้ออกแบบแผนการเรียนรู้ไว้ล่วงหน้าอย่างละเอียดแล้วก็ตาม เมื่อลงมือนำแผนนั้นมาใช้จริง ครูจะต้องเป็นนักออกแบบอีกขั้นหนึ่ง คือ การออกแบบสด เฉพาะหน้าในสถานการณ์จริงด้วยการตั้งคำถามเพื่อขยายการเรียนรู้ของเด็ก ยกตัวอย่าง หน่วยบูรณาการสู่ชีวิตสัตว์ ตอนชีวิตสัตว์ในฤดูร้อน เด็ก ๆ กำลังให้อาหารปลา ครูสามารถใช้โอกาสนี้ตั้งคำถาม ถามเด็กว่า “ปลากินอะไรเป็นอาหาร? และปลาอาศัยอยู่ที่ไหน ฯลฯ เมื่อเด็กอยู่ในสถานการณ์จริงตรงหน้าจะสามารถตอบได้ว่า ปลากินขนมปัง ปลาอาศัยอยู่ในน้ำ หรือบึงน้ำ เป็นต้น
ที่มาของข้อมูล : ครู นักออกแบบการเรียนรู้ Teacher as a Learning Designer (หน้า 11-61)
แผนกปฐมวัย
ฝ่ายการศึกษา อัครสังฆมณฑลกรุงเทพฯ
